Zapalenie więzadła właściwego rzepki, bo takim mianem w nomenklaturze medycznej określa się zwane potocznie „kolano skoczka” to dolegliwość układu mięśniowo-szkieletowego charakteryzująca się bólem w obrębie przedniego przedziału kolana, najczęściej zlokalizowanego poniżej rzepki na wysokości jej więzadła właściwego, który zazwyczaj postępuje w miarę zwiększania obciążenia kończyny.

Krótko o nazwie

Schorzenie to zawdzięcza swoją potoczną nazwę z uwagi na fakt, iż w dużej części jest ono typowe dla sportów zawierających dużą ilość czynności skokowych – takich jak koszykówka lub siatkówka oraz czynności, które generalnie rzecz biorąc, w znaczący sposób prowadzą do zwiększających się obciążeń przenoszonych przez struktury mięśnia czworogłowego uda przez jego brzuśce, wspominane wyżej, więzadło właściwe rzepki oraz kończąc na jego przyczepie końcowym w obrębie wyraźnie wyczuwalnej guzowatości piszczelowej.
Z tego względu, pomimo tego, że częściej przypisuje mu się pochodzenie typowo sportowe, może ono dotknąć osób nie związanych z wyczynowym uprawianiem danej dyscypliny. Wszechobecna moda na bieganie lub zaczynający się sezon na sporty zimowe mogą stanowić źródło do powstania problemów bólowych kolan.

Skąd się bierze?

Pozostając przy łatwym do zobrazowania przykładzie czynności skokowej, podczas jej wykonywania grupa prostowników stawu kolanowego zmuszona jest do intensywnej pracy, szczególnie w momencie lądowania, kiedy to siły rekcji podłoża muszą zostać zaabsorbowane przez układ ruchu zgodnie z II zasadą dynamiki Newtona. W wyniku skakania, biegu, wyhamowania, przyspieszania, czynności zwrotnych w strukturach ścięgnistych mięśnia czworogłowego uda, którego częścią jest wspominane więzadło właściwe rzepki, dochodzi do mikrouszkodzeń, cyklicznie pogłębianych poprzez powtarzającą się czynność co w momencie przekroczenia umiejętności organizmu do kompensacji prowadzi do dolegliwości bólowych. 
Z uwagi na fakt, iż struktury ścięgniste mięśnia czworogłowego sięgają również powyżej samej kostnej struktury rzepki może się zdarzyć, że bóle są odczuwalne powyżej rzepki (w obrębie miejsca połączenia się brzuśców w strukturę ścięgnistą) oraz poniżej, w miejscu przyczepu więzadła do kości piszczelowej natomiast te lokalizacje są rzadsze. Dla uproszczenia – „kolanem skoczka” możemy zatem nazwać dolegliwość o charakterze przeciążeniowym w obrębie struktur ścięgnistych m. czworogłowego oraz rzepki.

Tutaj ważna informacja! Wciąż zdarza się, że „kolano skoczka” jest traktowane jako stan zapalny owych struktur, jednakże naprzeciw tej teorii wychodzą doniesienia naukowe, które stwierdzają niedużą ilość, oraz czasem brak komórek zapalnych w obrębie ścięgien!

Jak leczyć?

Mając na uwadze ostatni akapit możemy płynnie przejść do omówienia sposobów radzenia sobie z ta przypadłością. Wiele internetowych źródeł informuje o sposobach takich jak odciążanie, leczenie przeciwzapalne, taping, różne formy fizykoterapii – elektroterapia lub terapia falą uderzeniową oraz zabiegi manualne. 

Na wstępie – w obliczu najnowszych doniesień naukowych oraz informacji podanej wyżej – leczenie schorzenia lekami przeciwzapalnymi nie jest zalecane z uwagi na brak rzetelnych dowodów na długofalowe efekty skuteczności metody.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w tym, jak i w innych przypadkach wystąpienia nagłych dolegliwości bólowych są często stosowaną formą leczenia z uwagi na swoje działanie analgetyczne, jednak należy zaznaczyć tutaj, że jest to rozwiązanie krótkookresowe, które w żaden sposób nie wpływa na pierwotną przyczynę występowania dolegliwości. Pojawiają się również częste zapytania o stosowanie iniekcji np. bazujących na kortykosteroidach – są one niezalecane, gdyż niosą za sobą ryzyko uszkodzenia struktur ścięgna. 

Masaże lub inne formy pracy manualnej, tak samo jak niektóre zabiegi fizykalne mogą przynieść pozytywne rezultaty w przypadku zmniejszania odczuć bólowych u pacjentów natomiast również nie prowadzą raczej do długoterminowych efektów.

Nie oznacza to, że są zupełnie niepotrzebne oraz nieskuteczne! W początkowych fazach problemu mogą stanowić istotną część terapii mającą na celu przygotować pacjenta do jej głównej części. A dokładniej mówiąc – progresywne obciążanie!

W istocie badania są zgodne co do faktu, iż ćwiczenia izometryczne (w pierwszych fazach bólowych) oraz ekscentryczne w znaczący sposób mogą przynieść efekty zarówno krótko- jak i długoterminowe.

Rodzi się tutaj zasadnicze pytanie – Dlaczego obciążanie ma przynieść poprawę, skoro sama dolegliwość ma swoje podłoże przeciążaniu struktur ścięgnistych? Ponieważ odpowiedź bólowa powstała z powodu braku odpowiedniego poziomu zaadaptowania się tkanek do przenoszenia występującego cyklicznie obciążenia.
Mówiąc prościej, najprawdopodobniej tkanka zaczęła wysłać informacje bólowe, ponieważ była zwyczajnie za słaba, aby w danym momencie odpowiadać za transfer energii. Obciążenia ekscentryczne zwiększane w sposób progresywny oraz wolne wysiłki izotoniczne mają pozytywny wpływ na namnażanie się komórek w fazie remodelingu uszkodzonych włókien ścięgnistych oraz na poprawę unaczynienia tkanek. Z tych powodów leczenie „kolana skoczka” w dużej mierze opierać się będzie na procesie przebudowy i wzmocnienia uszkodzonych włókien wykorzystując do tego zmieniające się w czasie trwania objawów obciążenie, w efekcie którego tkanki będą zdolne do zaadoptowania się do obciążeń, którym zostaną poddane w docelowej formie wysiłku.

Podsumowując…

Pomino tego, iż w teorii „kolano skoczka” jest stosunkowo prostą do wyleczenia patologią należy pamiętać, że z uwagi na złożoność ludzkiego organizmu źródła nieprawidłowych napięć tkanek prowadzących do ich uszkodzeń mogą mieć wieloukładowe podłoże. Tendinopatie mają zdolność do znacznego wydłużenia w czasie procesu leczenia z uwagi na dużą ilość przeciążeń, którym nawet w życiu codziennym poddawany jest nasz organizm.
BIBLIOGRAFIA
  • Muadi, Q. Rehabilitation of patellar tendinopathy. J Musculoskelet Neuronal Interact. 2020; 20(4): 535–540.
  • Santana, J., Mabrouk, A., Sherman, A. Jumpers knee. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan 2.
  • Khan KM, Cook JL, Kannus P, Maffulli N, Bonar SF. Time to abandon the „tendinitis” myth. BMJ. 2002 Mar 16;324(7338):626-7.
  •  Kongsgaard M, Kovanen V, Aagaard P, et al. Corticosteroid injections, eccentric decline squat training and heavy slow resistance training in patellar tendinopathy. Scandinavian journal of medicine &science in sports. 2009;19(6):790–802.
 Ze Strefy leczenia Strefy profilaktyki
Michał Woźniak